Laag testosteron bij mannen: wanneer laten testen en heeft TRT zin?

Je bent al maanden moe, je libido is zo goed als verdwenen en je komt aan zonder dat er iets wezenlijks veranderd is aan wat je eet. Ergens tussen twee video's door komt dan de gedachte: misschien heb ik wel laag testosteron. Dat is een redelijke vraag, en het goede nieuws is dat je hem niet hoeft te gokken. Eén bloedafname bij je huisarts geeft je een getal.

Dit artikel gaat over dat getal: welke klachten er echt toe doen, hoe je testosteron hoort te laten meten, wat de uitslag betekent en wanneer testosterontherapie wel of niet aan de orde is. Wil je weten wat je zelf aan je waarden kunt doen, lees dan testosteron verhogen als man. Wat hieronder staat is geen medisch advies. De plek waar dit hoort is de spreekkamer van je huisarts.

De symptomen die er echt toe doen

Het probleem met de symptomenlijstjes op internet is dat ze bij vrijwel iedere man van 38 met een baan passen. Vermoeidheid, weinig zin, buik, kort lontje: dat kan laag testosteron zijn, maar het kan net zo goed slaaptekort, stress of een calorie-overschot zijn. Sommige signalen wijzen wel duidelijker één kant op dan andere.

Daarnaast zijn er signalen die minder vaak genoemd worden en die juist wel serieus zijn. Herken je hier iets in, dan is dat op zichzelf al reden om een afspraak te maken.

• Testikels die kleiner of zachter zijn geworden. Dit zegt iets over de as tussen je hersenen en je teelballen en hoort altijd beoordeeld te worden
• Gevoelig of zwellend borstweefsel. Kan wijzen op een verschoven verhouding tussen testosteron en oestradiol
• Merkbaar minder vaak hoeven scheren of dunner wordende lichaamsbeharing over een periode van jaren
• Opvliegers of onverklaarbare zweetaanvallen. Zeldzaam, maar bij echt lage waarden komt het voor

Ben je vooral moe en verder niet, begin dan bij de oorzaken die veel vaker voorkomen. Die staan in altijd moe als man.

Hoe je testosteron hoort te laten meten

Testosteron schommelt sterk over de dag en van dag tot dag. Eén meting op een willekeurig moment zegt daarom weinig. Zo hoort het te gaan.

1. In de ochtend, tussen 7 en 11 uur. Je waarde is dan op zijn hoogst. Een middagprik kan 20 tot 30 procent lager uitvallen zonder dat er iets mis is
2. Nuchter. Een maaltijd, en zeker een koolhydraatrijke, drukt je waarde tijdelijk
3. Twee keer, op twee verschillende dagen. Pas als beide metingen laag zijn, is er iets aan de hand. Eén lage uitslag is vaak een toevalstreffer
4. Niet vlak na een zware trainingsweek, een ziekte of een korte nacht. Die drukken je waarde tijdelijk en geven een vals beeld
5. Via je huisarts, met de rest erbij. Vraag om totaal testosteron, SHBG en op indicatie vrij testosteron, plus LH en FSH als de waarde laag is
6. Laat meteen de rest uitsluiten. Bloedbeeld, ijzer en ferritine, schildklier, HbA1c en vitamine D verklaren minstens zo vaak wat jij voelt

Een online thuistest voldoet zelden aan die voorwaarden. Je prikt zelf, op een moment dat jou uitkomt, één keer, meestal zonder SHBG en zonder dat er iemand meekijkt naar je schildklier of je ijzer. En de partij die de uitslag stuurt, verkoopt in veel gevallen ook het middel dat de uitslag zogenaamd oplost. Je betaalt dan voor een getal waar je arts niets mee kan.

Wat de uitslag betekent, en wat laag-normaal niet is

Referentiewaarden verschillen per laboratorium en per meetmethode, dus lees altijd de marge die op jouw uitslag staat. Grofweg ziet het beeld er zo uit, uitgedrukt in nanomol per liter totaal testosteron.

Belangrijk: laag-normaal is geen diagnose. De referentiemarge is breed en een gezonde man van 40 kan prima op 14 zitten en zich uitstekend voelen, terwijl een ander op 14 zit en zich beroerd voelt om een heel andere reden. Een arts stelt de diagnose op de combinatie van twee lage ochtendmetingen én passende klachten, nooit op een getal alleen.

SHBG is daarbij het stukje dat vaak ontbreekt. Dat eiwit bindt een groot deel van je testosteron, waardoor er minder vrij beschikbaar is. Bij overgewicht en insulineresistentie is SHBG vaak laag, waardoor je totaalwaarde lager oogt dan de biologische werkelijkheid. Zie ook insulinegevoeligheid verbeteren.

Bij mannen van 30 tot 45 is je hormoonhuishouding zelden de oorzaak

Testosteron daalt vanaf je 30e met ongeveer een procent per jaar. Dat is te weinig om op je 40e klachten te verklaren. Wat wél klachten verklaart, is de stapeling van overgewicht, slechte nachten, alcohol en jarenlange stress. Vetweefsel zet testosteron actief om in oestradiol, en hoe meer buikvet, hoe harder dat gaat. Slecht slapen doet er nog een schep bovenop: bij jonge mannen die een week op vijf uur slaap zaten, daalde het testosteron overdag met ongeveer tien tot vijftien procent.

Dit is ook waarom afvallen bij mannen met overgewicht vaak meer doet dan een recept. Gaat het vet weg, dan neemt de omzetting naar oestradiol af, stijgt je SHBG en verbetert je slaap, en die drie werken alle drie in dezelfde richting. Mannen die tien procent van hun gewicht kwijtraken, zien hun waarden in onderzoek meetbaar stijgen. Zie buikvet verliezen als man en slaap en hormonen.

Zit je vooral in de stresshoek, dan is cortisol verlagen als vader een logischer beginpunt dan een bloedprik.

Wanneer TRT wel aan de orde is

Testosterontherapie is een serieuze behandeling voor een serieuze diagnose. Er zijn mannen die hem nodig hebben: bij aangeboren aandoeningen, na schade aan de testikels, bij een tumor of aandoening van de hypofyse, of bij aanhoudend lage waarden met een duidelijk klachtenbeeld. Voor die mannen is het verschil groot. De route ernaartoe ziet er ongeveer zo uit.

• Twee lage ochtendmetingen op verschillende dagen, in hetzelfde laboratorium
• Klachten die erbij passen, niet alleen vermoeidheid maar ook seksuele klachten
• Andere oorzaken uitgesloten: schildklier, bloedarmoede, ijzer, medicatie, depressie, slaapapneu
• Leefstijl eerst geprobeerd, zeker bij overgewicht: minstens drie tot zes maanden serieus, daarna opnieuw meten
• Een diagnose van een arts, in de praktijk vaak een internist of endocrinoloog, niet van een kliniek die het middel zelf verkoopt
• Kinderwens besproken, want dit is het onderdeel dat het vaakst wordt overgeslagen

In de Verenigde Staten is het aantal voorschriften de afgelopen jaren fors gestegen, terwijl een aanzienlijk deel van de gebruikers nooit aan die criteria heeft voldaan. Vaak is er niet eens twee keer gemeten. Dat is de reden dat ik hier terughoudend over ben: niet omdat TRT slecht is, maar omdat het bij de verkeerde man een echt probleem maskeert dat met vetverlies en slaap op te lossen was.

Wat testosterontherapie betekent als je eraan begint

Dit is het deel dat zelden in een reclamevideo zit. Zodra je testosteron van buitenaf toevoegt, zet je lichaam de eigen aanmaak stil. Dat heeft gevolgen die verder gaan dan hoe je je volgende maand voelt.

• Je eigen productie stopt. Stoppen met TRT betekent dat je vaak maanden lager zit dan waar je begon, en soms herstelt het niet volledig
• Het is in de praktijk levenslang. Reken op een behandeling die je blijft doen, niet op een kuur van een half jaar
• Je vruchtbaarheid daalt sterk. De zaadproductie valt bij de meeste mannen fors terug. Met een kinderwens hoort dit vooraf besproken te worden
• Je hebt controle door een arts nodig. Hematocriet, PSA, bloeddruk en je waarden zelf worden periodiek gecontroleerd, levenslang
• Het is geen afslankmiddel. Zonder krachttraining en genoeg eiwit levert het weinig lichaamssamenstelling op

Wat mannen wel vaak melden bij een terechte behandeling: meer energie, terugkerend libido, betere stemming en makkelijker spieropbouw. Maar dat laatste alleen in combinatie met drie keer per week krachttraining en 1,6 tot 2 gram eiwit per kilo. Zonder dat verandert er weinig aan de spiegel.

Testosteronboosters uit een potje laat ik hier bewust buiten beschouwing. Tribulus, ZMA en de rest doen bij een man met normale waarden niets meetbaars. Vitamine D aanvullen bij een tekort is zinvol, de rest niet. Op Instagram laat ik zien wat er dan wel in mijn week zit.

Conclusie

Laag testosteron bestaat, is goed te meten en soms goed te behandelen. Maar bij een man van 30 tot 45 met een drukke baan zijn overgewicht, korte nachten, alcohol en stress veel vaker de oorzaak van dezelfde klachten. Meet daarom eerst goed, in de ochtend en twee keer, sluit de rest uit, en werk drie tot zes maanden serieus aan je gewicht, je slaap en je krachttraining voordat je aan medicatie denkt. Blijft de waarde daarna laag, dan hoort dat gesprek thuis bij een arts en niet bij een online kliniek.

Doe vandaag dit: bel je huisartsenpraktijk en vraag om een ochtendafspraak voor bloedonderzoek, nuchter, met totaal testosteron, SHBG, schildklier, ferritine en HbA1c erbij. Wil je in de tussentijd het leefstijldeel goed aanpakken in plaats van maanden af te wachten, plan dan een gratis call en dan kijken we samen waar jouw energie werkelijk blijft.