Traag metabolisme? Wat je schildklier (T3 en T4) ermee te maken heeft

Je eet al maanden weinig. Je slaat het ontbijt over, je lunch is een salade en 's avonds hou je je in. En toch beweegt er bijna niks. Je hebt het snel koud, je bent chagrijnig, je haar zit dunner en je hebt geen zin om te trainen. Dan valt onvermijdelijk de conclusie: mijn metabolisme is kapot.

Dat is het niet. Een calorietekort werkt altijd, ook met een trage schildklier. Wel kan je lichaam na maanden op rantsoen zelf gas terugnemen, en dan gaat het een stuk minder efficiënt. Je schildklier speelt daarin de hoofdrol.

In dit artikel lees je hoe T4 en T3 samen je verbranding aansturen, welke vijf dingen die omzetting saboteren, en wat je concreet doet om je gaspedaal weer in te drukken.

Je schildklier is je gaspedaal

Je schildklier is het gaspedaal van je metabolisme. Hij maakt de hormonen T4 en T3 aan die bepalen hoe snel je lichaam energie verbruikt. Hoe meer actief T3 er beschikbaar is, hoe harder je het gaspedaal kunt indrukken — en hoe makkelijker je vet verbrandt.

Het venijn zit hem in de omzetting. T4 is de inactieve voorraadvorm. Je lichaam moet die omzetten naar het actieve T3. Veel mannen hebben normale T4-waarden maar toch een laag T3, omdat die omzetting hapert. Je voelt het wel, maar het staat niet altijd op een standaard bloedtest — die meet standaard alleen TSH en soms T4.

Hoe groot is dat effect? Bij een agressief tekort kan je rustverbranding 10 tot 15% lager uitvallen dan je op basis van je lichaamsgewicht zou verwachten. Voor een man van 90 kg is dat al snel 200 tot 300 kcal per dag die je gewoon kwijt bent. Dan blijft er van een tekort van 400 kcal nog maar 100 tot 200 over. Je valt nog steeds af, alleen een stuk langzamer. Staat je gewicht al weken stil, loop dan ook de andere oorzaken na in waarom val ik niet af.

Wat je T3 verlaagt

• Crash diëten — je lichaam verlaagt T3 binnen 3 tot 7 dagen als beschermingsmechanisme tegen een te groot tekort
• Chronische stress — verhoogt cortisol dat het omzettingsenzym remt, zie cortisol verlagen
• Slaaptekort — structureel onder de 6 uur vertraagt de conversie van T4 naar T3
• Een seleniumtekort — selenium is nodig voor het enzym dat T4 omzet naar actief T3
• Te weinig eten over langere tijd — een agressief calorietekort zonder pauzes drukt je metabolisme
• Te weinig koolhydraten — langdurig zeer laag zitten remt de T4-naar-T3 omzetting, zie hoeveel koolhydraten per dag

Zo ondersteun je je schildklier

• Geen extreme calorierestrictie — hou je tekort op 300 tot 500 kcal per dag, zak nooit onder de 1700 tot 1800 kcal en weet eerst wat je onderhoud is
• Jodiumrijke voeding — zeevis, zuivel en eieren; volwassenen hebben ±150 mcg jodium per dag nodig
• Selenium — 2 tot 3 paranoten per dag leveren al voldoende; meer is niet beter
• Eet voldoende vet — minimaal 0,8 gram per kilo lichaamsgewicht, want extreem vetarme diëten verstoren je hormoonproductie, zie hoeveel vet per dag
• Blijf niet eindeloos in een tekort — bouw na een lange cut in stappen van 150 tot 200 kcal op naar onderhoud en blijf daar minimaal 6 tot 8 weken, dat herstelt een deel van je T3
• Stressmanagement en regelmatige beweging — houden de T4-naar-T3 conversie soepel; 3 tot 4 krachttrainingen per week is de basis

Selenium: de vonk voor je metabolisme

Selenium is een mineraal dat je lichaam niet zelf aanmaakt. Het is cruciaal voor het enzym dat T4 omzet naar actief T3. Zonder voldoende selenium loopt die omzetting vast — je maakt genoeg T4 aan maar hebt toch een laag T3. De rijkste bronnen zijn paranoten, tonijn, eieren en vlees. 2 tot 3 paranoten per dag zijn genoeg; selenium is een van de weinige mineralen waarvan je ook te veel kunt binnenkrijgen. Zit je aan een complete supplementenbasis, dan zit selenium meestal al in je multivitamine.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Alles hierboven gaat over ondersteuning van een gezonde schildklier. Een échte schildklieraandoening stelt alleen een arts vast, en die behandel je niet met paranoten. Maak een afspraak als je meerdere van deze klachten langer dan een paar weken hebt:

• Extreme vermoeidheid die niet verdwijnt na een goede nacht
• Constant koud hebben, ook in een warme ruimte
• Onverklaarbare gewichtstoename terwijl je voeding gelijk blijft
• Haaruitval, droge huid of brosse nagels
• Een trage hartslag, sombere stemming of vertraagd denken

Vraag dan expliciet om TSH, vrij T4 en vrij T3. Zonder die laatste twee mis je precies het stuk waar dit artikel over gaat.

Conclusie

Een traag metabolisme is zelden pech — het is vaak het gevolg van te weinig eten, te veel stress en te weinig slaap, waardoor je schildklier zijn voet van het gaspedaal haalt. Afvallen blijft in een tekort altijd mogelijk, het gaat alleen minder efficiënt. Eet voldoende, beheer je stress, slaap goed en zorg voor genoeg jodium en selenium. Wil je verder bouwen aan je verbranding? Lees dan hoe je je metabolisme echt kunt boosten.

Begin hier vandaag mee: tel eerlijk op hoeveel je de afgelopen week echt gegeten hebt, inclusief het weekend, de olie en de drankjes. Beweegt je weekgemiddelde dan echt niet, dan zit je niet in een tekort. Zit je al maanden heel laag, bouw dan eerst in stappen van 150 tot 200 kcal op naar onderhoud voordat je opnieuw in tekort gaat.